डीडीसीको गुणस्तरमा कुनै कमी आएको छैनः महाप्रबन्धक पौडेल

नेपाल सरकारको पूर्ण स्वामित्वमा रहेको दुग्ध विकास संस्थान वि.सं. २०२६ साल श्रावण १ गते संस्थान ऐन २०२१ अन्तर्गत तत्कालिन दुग्ध विकास वोर्डबाट दुग्ध विकास संस्थानमा रुपान्तरण गरिएको हो । नेपालमा रहेका सार्वजनिक संस्थानहरुमध्ये औद्योगिक क्षेत्रअन्तर्गत रहेको यो संस्थानको उद्देश्य, ग्रामिण दुग्धजन्य उत्पादनलाई शहरी उपभोक्तासँग जोड्नु हो । जस अनुसार यसले हाल देशभरका ४५ वटा जिल्लाबाट दुध संकलन गरिरहेको छ । देशभर रहेका १२ वटा दुध प्रशोधन कारखाना, ६५ वटा चिलिङ सेन्टर, ७ वटा याक चीज उत्पादन केन्द्र, ५ वटा कन्चन चीज उत्पादन केन्द्र, एउटा रसबरी र पनिर उत्पादन केन्द्र र २ वटा मोजरेल्ला चीज उत्पादन केन्द्रमार्फत संस्थानले उपभोक्तासामु आफ्नो उत्पादन पुर्याउँदै आइरहेको छ ।

संस्थानको हालको संरचना, उत्पादन र बजार व्यवस्थापनमा केन्द्रित रहेर दुग्ध विकास संस्थानका महाप्रबन्धक रुद्र प्रसाद पौडेलसँग दरबार टाइम्सका एल के दाहालले गरेको कुराकानीको सम्पादित अंशः

संस्थान हाल नाफामा छ कि घाटामा ?

प्रशासनिक कठिनाइ र कोरोना माहामारीका कारण संस्थानको अहिलेको संचित घाटा रकम ७७ करोड रहेको छ ।

कोरोना माहामारीले संस्थानलाई कस्तो प्रभाव पार्यो ?

विश्व अर्थतन्त्रमा नै नकारात्मक प्रभाव पारेको कोरोना माहामारीबाट हामी पनि अछुतो रहन सकेनौँ । काठमाडौँ उपत्यकामा दैनिक ९० हजार लिटर दुध बिक्री हुने गरेकोमा हाल दुध ७८ हजार लिटर मात्र बिक्री भैरहेको अवस्था छ । विभिन्न उद्योग तथा शैक्षिक संस्थाहरु बन्द रहँदा संस्थागत व्यापारसमेत हुन सकेको छैन । दैनिक १७ हजार लिटर दुध संस्थान मार्फत बिक्री हुने गरेकोमा हाल बिक्री न्युन रहेको छ । कोरोनाकै कारण दुध बिक्रीमा १०% ले कमी आएको छ भने दुग्ध विकास संस्थानको समग्र उत्पादन विक्रीमा ३० % ले कमि आएको छ। हालको विक्री सुधारउन्मुख देखिएको छ।

दुग्ध विकास संस्थानका उत्पादनहरु के के हुन् ?

दुधबाट बन्ने सबै किसिमका परिकारहरु दुग्ध विकास संस्थानमा उत्पादन हुन्छन् । हाल संस्थानमा २८ दूधजन्य वस्तुहरु उत्पादन भइरहेका छन् । जसमा ४ प्रकारका दुध, विभिन्न प्रकारका दहि( सुगर फ्री, सादा, गुलियो दही प्रोबायोटिक) मिठाई, पनिर, चिज (याक, मोजरेल्ला, कन्चन), धुलो दुध लगायतका परिकारहरु रहेका छन् ।

संस्थानसँग आबद्ध किसान कति छन् ?

अहिले हामीसँग २ लाख भन्दा बढी किसान र १२०० भन्दा बढी दुध उत्पादक सहकारी संस्थाहरु आबद्ध रहेका छन् । जसबाट हामी दैनिक १ लाख ७० हजार देखि २ लाख लिटरसम्म दुध संकलन गर्छौँ ।

दुग्ध विकास संस्थान सञ्चालनका क्रममा कस्ता समस्याहरु देखा परेका छन् ?

संस्थान सञ्चालनका लागि नीतिगत समस्या त छैन । तर, प्रशासनिक समस्याहरू भने प्रसस्त देखिने गर्छन् । पुरानो संरचना भएकाले यहाँ रहेका पुराना मेसिनहरू बिग्रिरहने समस्या हुन्छ । दक्ष प्राविधिक जनशक्तिको कमी सबैभन्दा ठुलो समस्याको रुपमा रहेको छ । यी सबै समस्याहरुको समाधानको लागि हामीले अहिले संरचनागत सुधारको थालनी गरेका छौँ ।

संस्थानमा उत्पादित सामाग्रीको बजार व्यवस्थापन कसरी हुन्छ ? बिक्री वितरण कार्य सहछ छ ?

संस्थाको कार्यालय भएको सबै स्थानमा आफ्नो विक्री कक्ष संचालनमा रहेका छन्। काठमाडौँ उपत्यकामा लैनचौर, न्युरोड र खुमलटारमा संचालन भैरहेको छ भने उपत्यका बाहिर दाङ्ग, सुर्खेत र जुम्लामा पनि विक्री केन्द्रहरु राखिएको छ। साथै सबै आयोजनाहरुबाट नियमित रूपमा प्रशोधित दुध तथा दुधजन्य पदार्थहरु डिस्ट्रिब्युटर मार्फत बुथमेन र फ्रेन्चाइज बिक्री वितरण भैरहेको छ। संस्थानबाट उत्पादित सबै खालका दुध तथा दुधजन्य पदार्थ नेपाल सरकारले तोकेको मापदण्ड अनुसार उत्पादन हुने र बजारीकरण हुनेगरेको छ।

संस्थानमा सुधार ल्याउनका लागि के गर्ने योजना बनाउनुभएको छ ?

संरचनागत रूपमा व्यापक सुधार गर्नुपर्ने छ । यसका लागि दक्ष र पर्याप्त जनशक्तिको अभाव रहेको छ । त्यसपछि अन्य योजनाहरु बनाउने लक्ष्य रहेको छ । त्यस्तै आर्थिक पारदर्शिता प्रवर्धन गर्न हालैमात्र हामीले लैनचौर कार्यालयमा QR SCAN प्रविधिको प्रयोग सुरु गरेका छौँ । बिस्तारै अन्य काउन्टरहरुमा पनि यो सेवा विस्तार गर्ने छौँ ।

संस्थानको महाप्रबन्धकको हैसियतमा सर्वसाधारणहरूलाई के भन्न चाहनुहुन्छ ?

दुग्ध विकास संस्थानले किसान र उपभोक्ताबिचको पुलको काम गर्दै आइरहेको छ । हामी नाफामुखी मात्र नभएर सेवामुखी भावना लिएर काम गरिरहेका छौँ । गाउँको उत्पादन शहरमा र शहरको पैसा गाउँमा पुर्याउन हामी किसानहरुको साथी भएर काम गरिरहेका छौँ । हामीकहाँ उत्पादन हुने दुग्धजन्य पदार्थहरु सबै नेपाल सरकारले निर्धारण गरेको मापदण्ड अनुसार उत्पादन हुने गर्छ । दुग्ध पदार्थहरू गुणस्तरीय भएको हुँदा ढुक्क भएर उपभोग गर्नुहुन आम उपभोक्ताहरूमा जानकारी गराउँदछौँ ।

कृषि तथा पशुपन्छि मन्त्रालयका पूर्व सह-सचिव पौडेल वि.सं. २०७६ मा खुला प्रतिस्पर्धाबाट दुग्ध विकास संस्थानको महाप्रबन्धकमा नियुक्त भएका हुन् ।  दरबार टाईम्सले लिएको अन्तरवार्ता मार्फत संस्थानको कार्य, प्रगति र लक्ष्य बारे बताउँदै महाप्रबन्धक पौडेलले नेपालीहरुको महानचाड विजया दशमी, दिपावली तथा छठको अवसरमा सबै ग्राहक वर्गहरुमा हार्दिक मङ्गलमय शुभकामना व्यक्त गरेका छन्।